Krótka odpowiedź
Gonartroza to choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego: ból nasilający się przy obciążeniu, krótka sztywność poranna do trzydziestu minut i stopniowe ograniczenie ruchomości. Podstawą leczenia są ćwiczenia wzmacniające i redukcja masy ciała — mają najmocniejsze dowody skuteczności. Leki łagodzą ból, a endoprotezoplastykę rozważa się przy bólu opornym na leczenie zachowawcze.
- Do 30 minut sztywności porannej — dłuższa sugeruje zapalenie, nie zwyrodnienie.
- 1 kg masy ciała to około 4 kg obciążenia kolana przy chodzeniu.
- Ćwiczenia mają w gonartrozie najmocniejsze dowody skuteczności.
- Endoproteza to decyzja przy bólu opornym na leczenie zachowawcze, nie przy samym obrazie RTG.
Rozdział 01Objawy i dlaczego zdjęcie nie decyduje
Rozpoznanie stawia się przede wszystkim na podstawie objawów i badania, nie obrazu radiologicznego. Zmiany zwyrodnieniowe widać u wielu osób, które nie odczuwają żadnych dolegliwości — i odwrotnie.
- Ból nasilający się przy chodzeniu, wchodzeniu po schodach i wstawaniu z niskiego siedzenia, ustępujący w spoczynku.
- Sztywność poranna trwająca do trzydziestu minut.
- Trzeszczenia, uczucie przeskakiwania, okresowy obrzęk.
- Stopniowe ograniczenie zakresu ruchu i zmiana osi kończyny.
Sztywność poranna dłuższa niż godzina, obrzęk wielu stawów, symetria, gorączka albo silny obrzęk jednego stawu z gorączką — te obrazy wymagają innej diagnostyki, w tym w kierunku reumatoidalnego zapalenia stawów lub zapalenia septycznego.
Rozdział 02Co ma dowody, a co ich nie ma
| Metoda | Siła dowodów | Uwagi |
|---|---|---|
| Ćwiczenia wzmacniające i aerobowe | Mocna | Podstawa leczenia; efekt porównywalny z lekami przeciwbólowymi |
| Redukcja masy ciała | Mocna przy nadwadze | Odciąża staw wielokrotnie bardziej, niż wynika z samej liczby kilogramów |
| Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne | Umiarkowana | Doraźnie; miejscowe mają mniej działań ogólnoustrojowych |
| Zastrzyki dostawowe | Zróżnicowana | Kwalifikuje lekarz; efekt czasowy |
| Suplementy na stawy | Słaba | Wyniki badań niejednoznaczne |
| Endoprotezoplastyka | Mocna w wybranych przypadkach | Przy bólu opornym na leczenie zachowawcze i istotnym ograniczeniu życia |
Przekonanie, że przy zwyrodnieniu trzeba oszczędzać kolano. Bezruch osłabia mięśnie stabilizujące staw i przyspiesza pogorszenie. Ruch dobiera się do możliwości — rower, pływanie, marsz — ale się go nie odstawia.
Rozdział 03Kiedy rozważa się endoprotezę
Decyzja opiera się na tym, jak bardzo ból ogranicza życie, a nie na stopniu zmian widocznych w RTG. Kwalifikuje ortopeda.
- Ból utrzymujący się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego.
- Ból nocny i spoczynkowy.
- Istotne ograniczenie codziennego funkcjonowania.
Przygotowanie do zabiegu, w tym wzmocnienie mięśni i redukcja masy ciała, poprawia wyniki operacji — dlatego rehabilitacja przed zabiegiem nie jest stratą czasu.
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy zwyrodnienia kolana?
Ból przy obciążeniu, wchodzeniu po schodach i wstawaniu, sztywność poranna do trzydziestu minut, trzeszczenia oraz stopniowe ograniczenie ruchomości.
Czy przy zwyrodnieniu kolana można ćwiczyć?
Nie tylko można, ale trzeba. Ćwiczenia mają najmocniejsze dowody skuteczności, a bezruch osłabia mięśnie stabilizujące staw i przyspiesza pogorszenie.
Czy suplementy na stawy działają?
Dowody są słabe i niejednoznaczne. Nie zastępują ćwiczeń ani redukcji masy ciała.
Kiedy potrzebna jest endoproteza kolana?
Przy bólu opornym na prawidłowo prowadzone leczenie zachowawcze, bólu nocnym i istotnym ograniczeniu codziennego funkcjonowania. Decyduje obraz kliniczny, nie samo zdjęcie RTG.
Czy schudnięcie pomaga na kolana?
Tak, i bardziej, niż sugeruje sama liczba kilogramów: każdy kilogram masy ciała to około czterech kilogramów obciążenia kolana podczas chodzenia.
Źródła
- Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management — NICE NG226 — leczenie zachowawcze i kwalifikacja do zabiegu
- OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis — siła dowodów dla poszczególnych metod
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O tym, czy w danym przypadku można wystawić receptę albo zwolnienie, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia — jeżeli uzna, że teleporada nie wystarcza, odmówi wystawienia dokumentu i skieruje na wizytę stacjonarną.
Redakcja ReceptaX to grupa wykwalifikowanych lekarzy i specjalistów, dzielących się swoją wiedzą i doświadczeniem w zakresie tematów medycyny i zdrowia. Nasi autorzy to specjaliści z różnych dziedzin medycyny, którzy z zaangażowaniem tworzą artykuły, aby przybliżyć Państwu tematykę telemedycyny, procesu uzyskiwania e-recepty online oraz innych aspektów zdrowia w kontekście najnowszych badań i informacji ze świata nauki. Naszym celem jest dostarczanie rzetelnych i praktycznych informacji, które pomogą Państwu lepiej zrozumieć możliwości zdalnej opieki medycznej i ułatwią dostęp do informacji z dziedziny zdrowia i medycyny.