Krótka odpowiedź
Rwa kulszowa to ból promieniujący wzdłuż przebiegu nerwu kulszowego — od pośladka przez tylną powierzchnię uda w dół nogi. Najczęstszą przyczyną jest ucisk korzenia nerwowego przez przepuklinę krążka międzykręgowego. U większości chorych dolegliwości ustępują zachowawczo w ciągu sześciu do dwunastu tygodni, a utrzymanie aktywności pomaga bardziej niż leżenie w łóżku.
- 6–12 tygodni — w tym czasie objawy ustępują u większości chorych bez operacji.
- Leżenie nie pomaga — utrzymanie aktywności w granicach tolerancji przyspiesza powrót.
- Rezonans jest potrzebny przy objawach alarmowych albo braku poprawy po kilku tygodniach.
- Zespół ogona końskiego to stan nagły — liczą się godziny.
Rozdział 01Jak odróżnić rwę kulszową od zwykłego bólu pleców
Kluczowa jest droga bólu. Ból mięśniowy pleców zwykle zostaje w plecach. Rwa kulszowa idzie w dół nogi wzdłuż konkretnego przebiegu — i to ten wzór wskazuje na podrażnienie korzenia nerwowego.
- Ból promieniujący poniżej kolana, opisywany jako palący, rwący albo przypominający prąd.
- Nasilenie przy kaszlu, kichaniu i parciu — wzrost ciśnienia wewnątrz kanału kręgowego nasila ucisk.
- Drętwienie i mrowienie w obszarze unerwianym przez dany korzeń, często na grzbiecie stopy lub po jej bocznej stronie.
- Osłabienie siły — trudność w staniu na palcach albo na pięcie.
Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie okolicy krocza i wewnętrznej strony ud (tak zwane znieczulenie siodełkowe), szybko narastające osłabienie obu nóg. To objawy zespołu ogona końskiego — stanu, w którym liczy się czas do operacji. Nie umawiaj się na wizytę za tydzień i nie czekaj na teleporadę.
Rozdział 02Co uciska nerw
Nazwa opisuje objaw, a nie przyczynę. Ustalenie źródła ucisku decyduje o dalszym postępowaniu.
| Przyczyna | Charakterystyka |
|---|---|
| Przepuklina krążka międzykręgowego | Najczęstsza, zwłaszcza na poziomie L4-L5 i L5-S1. Częściej u osób między 30. a 50. rokiem życia |
| Zwężenie kanału kręgowego | Częściej po 60. roku życia. Ból nasila się przy chodzeniu, ustępuje przy pochyleniu do przodu |
| Kręgozmyk | Przesunięcie kręgu względem sąsiedniego, zwęża otwór, przez który wychodzi korzeń |
| Zespół mięśnia gruszkowatego | Ucisk nerwu poza kręgosłupem, w obrębie pośladka. Rzadszy i trudniejszy do rozpoznania |
Warto wiedzieć, że przepukliny krążka widać w rezonansie u wielu osób, które nie odczuwają żadnego bólu. Sam obraz nie stawia więc rozpoznania — musi się zgadzać z tym, co pokazuje badanie neurologiczne.
Rozdział 03Co pomaga, a co tylko wydaje się pomagać
Wytyczne są tu zaskakująco zgodne i idą wbrew intuicji: przy rwie kulszowej nie zaleca się leżenia w łóżku. Ograniczenie ruchu wydłuża powrót do sprawności.
- Utrzymanie aktywności w granicach tolerancji bólu. Krótkie spacery, zmiana pozycji, unikanie długiego siedzenia.
- Leczenie przeciwbólowe dobrane przez lekarza, na czas potrzebny do rozpoczęcia rehabilitacji.
- Fizjoterapia — po ustąpieniu najostrzejszej fazy, ukierunkowana na stabilizację i przywrócenie zakresu ruchu.
- Operacja — rozważana przy braku poprawy po kilku tygodniach leczenia zachowawczego, przy narastającym deficycie neurologicznym oraz pilnie w zespole ogona końskiego.
Obrazowanie nie jest potrzebne w pierwszych tygodniach typowej rwy bez objawów alarmowych. Wykonuje się je, gdy pojawiają się czerwone flagi, gdy narasta deficyt neurologiczny albo gdy rozważane jest leczenie zabiegowe. Wcześniejszy rezonans zwykle nie zmienia postępowania, a bywa źródłem niepotrzebnego niepokoju.
Rozdział 04Rwa kulszowa a praca
Przy pracy fizycznej i przy pracy wymagającej długiego siedzenia ostra faza rwy zwykle uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Decyzję o niezdolności do pracy podejmuje lekarz po ocenie objawów — bierze pod uwagę nie tylko nasilenie bólu, ale też charakter wykonywanej pracy.
Po ustąpieniu ostrej fazy powrót do aktywności powinien być stopniowy. Warto wtedy zająć się przyczyną: pozycją przy pracy, siłą mięśni tułowia i masą ciała. Piszemy o tym w tekście o lordozie kręgosłupa.
Najczęstsze pytania
Ile trwa rwa kulszowa?
U większości chorych objawy ustępują w ciągu sześciu do dwunastu tygodni leczenia zachowawczego. Część odczuwa wyraźną poprawę już po dwóch, trzech tygodniach.
Czy przy rwie kulszowej trzeba leżeć?
Nie. Wytyczne odradzają leżenie w łóżku — utrzymanie aktywności w granicach tolerancji bólu przyspiesza powrót do sprawności.
Kiedy rwa kulszowa wymaga operacji?
Przy braku poprawy po kilku tygodniach leczenia zachowawczego, przy narastającym osłabieniu nogi oraz pilnie w zespole ogona końskiego.
Czy przy rwie kulszowej potrzebny jest rezonans?
Nie w pierwszych tygodniach typowego przebiegu. Badanie wykonuje się przy objawach alarmowych, narastającym deficycie neurologicznym albo gdy rozważana jest operacja.
Jakie objawy rwy kulszowej wymagają pilnej pomocy?
Zaburzenia oddawania moczu lub stolca, drętwienie okolicy krocza i wewnętrznej strony ud oraz szybko narastające osłabienie obu nóg. To objawy zespołu ogona końskiego — należy jechać na SOR.
Czy rwa kulszowa może wrócić?
Tak, nawroty są częste. Zmniejszają je regularna aktywność, wzmocnienie mięśni tułowia, utrzymanie prawidłowej masy ciała i unikanie długiego siedzenia w jednej pozycji.
Źródła
- Low back pain and sciatica in over 16s — NICE NG59 — zalecenia dotyczące aktywności i obrazowania
- Sciatica — National Health Service — przebieg i objawy alarmowe
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O tym, czy w danym przypadku można wystawić receptę albo zwolnienie, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia — jeżeli uzna, że teleporada nie wystarcza, odmówi wystawienia dokumentu i skieruje na wizytę stacjonarną.
Redakcja ReceptaX to grupa wykwalifikowanych lekarzy i specjalistów, dzielących się swoją wiedzą i doświadczeniem w zakresie tematów medycyny i zdrowia. Nasi autorzy to specjaliści z różnych dziedzin medycyny, którzy z zaangażowaniem tworzą artykuły, aby przybliżyć Państwu tematykę telemedycyny, procesu uzyskiwania e-recepty online oraz innych aspektów zdrowia w kontekście najnowszych badań i informacji ze świata nauki. Naszym celem jest dostarczanie rzetelnych i praktycznych informacji, które pomogą Państwu lepiej zrozumieć możliwości zdalnej opieki medycznej i ułatwią dostęp do informacji z dziedziny zdrowia i medycyny.