Ostatnia aktualizacja · Redakcja ReceptaX
W skrócie
Upoważnienie do odbioru recepty to oświadczenie pacjenta, że wskazana osoba odbierze w przychodni receptę albo jej wydruk, wystawione bez dokonania badania pacjenta na kontynuację leczenia [1]. Do wykupienia e-recepty w aptece pacjent.gov.pl nie wymienia upoważnienia: kupujący ma mieć kod i PESEL pacjenta, wydruk albo PDF [2].
- W przychodni — upoważnienie odnotowuje się w dokumentacji medycznej albo do niej dołącza [1]; przepis nie określa jego formy.
- W aptece — farmaceuta może odmówić wydania leku osobie, która nie ukończyła 13. roku życia [3]; to uprawnienie, nie obowiązek.
- W Internetowym Koncie Pacjenta — pełnomocnik musi mieć własne aktywne IKP [4].
- Nastolatek przed 18. rokiem życia — od 16. roku życia może logować się do swojego IKP, ale nie może upoważniać innych osób do odczytywania jego danych [4] [6].
Druk przychodni często łączy na jednej kartce oświadczenia, które w przepisach są osobne: upoważnienie do odbioru recepty, upoważnienie do dokumentacji medycznej i zgodę na udzielanie informacji innym osobom. Do wykupienia e-recepty w aptece pacjent.gov.pl upoważnienia nie wymienia, a w Internetowym Koncie Pacjenta działa osobne pełnomocnictwo.
Receptę na lek, który przyjmujesz na stałe, możesz uzyskać także podczas konsultacji online w sprawie e-recepty. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeśli uzna, że potrzebne jest badanie w gabinecie.
Kto może odebrać receptę za pacjenta w przychodni?
Upoważnienie do odbioru recepty ma podstawę w art. 42 ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty [1]. Dotyczy sytuacji z ust. 2: lekarz może, „bez dokonania badania pacjenta, wystawić receptę niezbędną do kontynuacji leczenia” [1]. Warunek: wystawienie takiej recepty musi być „uzasadnione stanem zdrowia pacjenta odzwierciedlonym w dokumentacji medycznej” [1].
Receptę wystawioną w tym trybie, a przy e-recepcie jej wydruk, przepis pozwala przekazać w dwóch sytuacjach [1]:
- przedstawicielowi ustawowemu pacjenta albo „osobie upoważnionej przez pacjenta do odbioru recepty lub zlecenia” [1];
- osobie trzeciej, jeżeli pacjent oświadczy przychodni, że recepty mogą odbierać osoby trzecie „bez szczegółowego określania tych osób” [1].
Upoważnienie albo oświadczenie „odnotowuje się w dokumentacji medycznej pacjenta albo dołącza do tej dokumentacji” [1]. W dokumentacji zapisuje się też, komu przekazano receptę [1].
Przepis odnosi upoważnienie do przypadku z ust. 2, czyli do recepty na kontynuację leczenia wystawionej bez badania [1]. O receptach wystawianych po badaniu art. 42 ust. 3 nie mówi. Kiedy lekarz może przedłużyć receptę bez badania, wyjaśniamy w tekście o przedłużeniu recepty na leki przewlekłe.
Czy do wykupienia e-recepty w aptece potrzebne jest upoważnienie?
Instrukcja pacjent.gov.pl dla osoby, która kupuje leki dla kogoś innego, nie wspomina o upoważnieniu [2]. Kupujący ma mieć „4-cyfrowy kod dostępu do e-recepty i numer PESEL osoby, dla której wystawiono e-receptę” albo wydruk informacyjny, albo e-receptę w PDF [2].
PESEL podaje się razem z 4-cyfrowym kodem [2]. Gdy pokazujesz wydruk informacyjny albo e-receptę na smartfonie, „nie musisz podawać numeru PESEL, bo farmaceuta sczyta kod kreskowy” [2].
Według art. 96 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego lek z e-recepty wydaje się m.in. po „udostępnieniu kodu dostępu, o którym mowa w art. 96b ust. 1 pkt 2, oraz numeru PESEL” [3]. Przy tej drodze przepis nie przewiduje upoważnienia ani obecności pacjenta. Obecność pacjenta dotyczy innej drogi z art. 96 ust. 1: wydania po „potwierdzeniu obecności pacjenta przy użyciu certyfikatu potwierdzenia obecności” z ustawy o dowodach osobistych [3].
Znaczenie ma za to wiek osoby, która przyszła do apteki. Farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą odmówić wydania leku, jeżeli „osoba, która przedstawiła receptę do realizacji, nie ukończyła 13. roku życia” [3]. To uprawnienie farmaceuty, a nie obowiązek odmowy.
Farmaceuta może też odmówić wydania, jeżeli powziął uzasadnione podejrzenie, że lek „może być zastosowany w celu pozamedycznym” [3].
Gdzie znaleźć kod, jeśli nie logujesz się do IKP, pokazujemy w tekście kod e-recepty — gdzie go znaleźć.
Kończy się lek, który przyjmujesz na stałe? Lekarz ocenia online Twoją sytuację i dokumentację leczenia. Może odmówić wystawienia recepty, jeśli uzna, że potrzebne jest badanie w gabinecie. Konsultację odbywa sam pacjent (osoba pełnoletnia). Kod e-recepty przychodzi SMS-em do pacjenta zwykle do 5 minut po zakończonej konsultacji, w godzinach pracy lekarzy (pn.–pt. 8:00–18:00). Osobie, która idzie do apteki, pacjent przekazuje ten kod i swój PESEL. Konsultacja kosztuje 59 zł.
Sprawdź, jak działa e-recepta online →
Lekarz kontaktuje się zwykle do 60 minut od opłacenia konsultacji, w godzinach pracy (pn.–pt. 8:00–18:00, poza świętami i dniami ustawowo wolnymi); zgłoszenia opłacone poza godzinami lekarz odbiera w kolejnym dniu roboczym od 8:00.
Jak napisać upoważnienie do odbioru recepty?
Art. 42 ustawy o zawodach lekarza nie określa formy upoważnienia ani jego wzoru. Wymaga, by upoważnienie albo oświadczenie odnotować w dokumentacji medycznej albo do niej dołączyć [1].
Poniżej przykładowa treść przygotowana przez Redakcję ReceptaX. To nie jest urzędowy druk.
Upoważnienie do odbioru recepty
Ja, [imię i nazwisko pacjenta], PESEL [numer], upoważniam [imię i nazwisko osoby upoważnionej], [PESEL albo seria i numer dokumentu], do odbioru w [nazwa przychodni] recept i zleceń wystawionych dla mnie, a przy e-recepcie ich wydruków.
Upoważnienie obowiązuje [do dnia … / do odwołania].
[miejscowość, data] · [podpis pacjenta]
Wariant bez wskazania osoby: Oświadczam, że recepty i zlecenia wystawione dla mnie, a przy e-recepcie ich wydruki, mogą odbierać osoby trzecie bez szczegółowego określania tych osób. [data, podpis]
Czy można napisać upoważnienie odręcznie? Art. 42 nie określa formy upoważnienia i nie przewiduje formularza [1]. Jeśli przychodnia ma własny formularz, zapytaj w rejestracji, czy przyjmie oświadczenie napisane ręcznie.
Upoważnienia udziela pacjent [1]: gdy wnuczka załatwia sprawy babci, upoważnienie podpisuje babcia, a wnuczka jest osobą upoważnioną. Zaznacz zakres, bo odbiór recept, dokumentacja i rozmowa z lekarzem to osobne oświadczenia.
Czym różni się upoważnienie do odbioru recepty od upoważnienia do dokumentacji medycznej?
To odrębne oświadczenia, choć na drukach przychodni bywają połączone. Tabela zestawia trzy oświadczenia pacjenta z ustaw i pełnomocnictwo w IKP.
| Oświadczenie pacjenta | Podstawa | Co daje wskazanej osobie |
|---|---|---|
| Upoważnienie do odbioru recepty lub zlecenia | art. 42 ust. 3 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty [1] | odbiór recepty lub zlecenia wystawionych bez badania na kontynuację leczenia, a przy e-recepcie wydruku; wpis w dokumentacji medycznej [1] |
| Upoważnienie do dokumentacji medycznej | art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta [8] | udostępnienie dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta [8] |
| Zgoda na udzielanie informacji innym osobom | art. 9 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta [8] | zgoda pacjenta na udzielenie tej osobie informacji wymienionych w art. 9 ust. 2 [8] |
| Pełnomocnictwo w IKP | ustawienia Internetowego Konta Pacjenta; pełnomocnik musi mieć aktywne własne IKP [4] | przeglądanie recept, skierowań i/lub danych z systemu ZIP w czasie i zakresie wybranym przez pacjenta [6] |
Wzory upoważnienia do dokumentacji medycznej udostępniają przychodnie i szpitale; w sprawdzonych źródłach urzędowych nie znaleźliśmy jednego wzoru. W omówieniu sprawy o niewydanie dokumentacji Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje, że dokumentację trzeba udostępnić także osobie z upoważnieniem złożonym w innym podmiocie, chyba że upoważnienie obejmuje jedynie tamten podmiot [9]. Sam wniosek o udostępnienie dokumentacji może być, według RPP, ustny [9].
Jak upoważnić bliską osobę w Internetowym Koncie Pacjenta?
Według pacjent.gov.pl możesz upoważnić kogoś do wglądu w swoje IKP „po to, by odbierał e-recepty i sprawdzał terminy wizyt u lekarza” [4]. Bliska osoba „musi mieć aktywne własne Internetowe Konto Pacjenta” [4].
W serwisie IKP pełnomocnika dodaje się tak [4]:
- Po zalogowaniu kliknij Upoważnienia w prawym górnym rogu strony.
- Wybierz „Upoważnij bliską osobę do przeglądania Twoich danych” [4].
- Kliknij „Dodaj pełnomocnika” [4].
- Wpisz nazwisko i PESEL tej osoby, zakres danych i czas upoważnienia, a potem zatwierdź.
W aplikacji mojeIKP upoważnienie ustawia się w Menu → Upoważnienia [5]. Wybierasz dostęp na jakiś czas albo bezterminowy oraz zakres: wszystkie dane albo tylko niektóre, np. e-recepty [5].
Osoba upoważniona wchodzi na konto pacjenta przez zakładkę „Upoważnienia”; w innym miejscu tej samej instrukcji pacjent.gov.pl nazywa to miejsce „Moje pełnomocnictwa” [4]. Farmaceutów albo aptekę pacjent.gov.pl pozwala upoważnić „wyłącznie do dostępu do e-recept” [5].
Kto odbiera recepty dziecka albo osoby ubezwłasnowolnionej?
Do IKP dziecka automatycznie ma dostęp ten z rodziców, „który sam lub za pośrednictwem pracodawcy zgłosił dziecko do ubezpieczenia społecznego” [6]. Dostęp trwa do ukończenia przez dziecko 18. roku życia [4].
Drugiego rodzica może upoważnić rodzic, który ma dostęp do konta dziecka; drugi rodzic musi korzystać ze swojego Internetowego Konta Pacjenta [7]. Według instrukcji pacjent.gov.pl z 2023 r. służy do tego „Lista opiekunów” w części „Konta Twoich dzieci”; nazwy przycisków mogły się od tego czasu zmienić [7].
Od 16. roku życia nastolatek może logować się na swoje IKP, ale „nie może upoważniać innych osób do odczytywania jego danych” [6]. Opiekun osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie może złożyć wniosek o dostęp do jej Internetowego Konta Pacjenta [6].
Czy ktoś może odebrać za pacjenta zlecenie na wyroby medyczne?
Przepis o upoważnieniu obejmuje także zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne, wystawione bez badania jako kontynuację zaopatrzenia [1]. Chodzi np. o pieluchomajtki.
Od 1 października 2023 r. zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne wystawia się w postaci elektronicznej, jako e-zlecenia [10]. W sklepie medycznym lub aptece podaje się numer PESEL oraz kod dostępu albo druk informacyjny [10].
Strona pacjent.gov.pl nie opisuje osobno realizacji e-zlecenia przez osobę trzecią [10]. Według tej strony z 2023 r. e-zlecenie znajdziesz też w IKP, w zakładce „Apteczka” [10].
Pytania o upoważnienie do odbioru recepty
Jaki jest najprostszy wzór upoważnienia?
Art. 42 ustawy o zawodach lekarza nie określa wzoru upoważnienia do odbioru recepty wystawionej bez badania na kontynuację leczenia [1]. Najprostsza treść: dane pacjenta, dane osoby upoważnionej albo oświadczenie, że recepty mogą odbierać osoby trzecie, zakres, data i podpis pacjenta.
Jak napisać upoważnienie dla babci do lekarza?
Podpisuje pacjent, czyli babcia, a wnuczka lub wnuk jest osobą upoważnioną. Wpisz zakres: odbiór recept wystawionych bez badania [1], dokumentacja medyczna albo informacje udzielane innym osobom [8]. Jeśli wnuczka ma aktywne własne IKP, babcia może dodać ją jako pełnomocnika [4].
Czy można napisać upoważnienie odręcznie?
Art. 42 ustawy o zawodach lekarza nie określa formy upoważnienia do odbioru recepty; wymaga odnotowania go w dokumentacji medycznej albo dołączenia do niej [1]. Jeśli przychodnia ma własny formularz, zapytaj w rejestracji, czy przyjmie oświadczenie napisane ręcznie.
Gdzie mogę znaleźć wzór upoważnienia do odbioru dokumentacji medycznej?
Wzory udostępniają przychodnie i szpitale; w sprawdzonych źródłach urzędowych nie znaleźliśmy jednego wzoru. Dokumentację udostępnia się pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie upoważnionej przez pacjenta [8].
Czy do odbioru leków z apteki potrzebne jest upoważnienie?
Instrukcja pacjent.gov.pl nie wymienia upoważnienia [2]. Kupujący ma mieć 4-cyfrowy kod dostępu i PESEL pacjenta albo wydruk informacyjny, albo e-receptę w PDF [2]. Farmaceuta może odmówić wydania leku osobie, która nie ukończyła 13. roku życia [3].
Źródła
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty — tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 37; brzmienie art. 42 obowiązujące od 1.10.2018, odczyt w serwisie tekstów aktów lexlege.pb.pl (serwis pokazuje brzmienie jednostki z odesłaniem do publikatora Prawa farmaceutycznego z 2017 r.) — otwórz źródło. Art. 42 ust. 2, ust. 3 pkt 1 i 2, ust. 4 i ust. 5. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Krok 4: co robić z e-receptą, opublikowano 19.01.2020, zmodyfikowano 21.11.2022 — otwórz źródło. Co przekazać osobie, która wykupi leki; kiedy PESEL nie jest potrzebny. Dostęp: 29.09.2026.
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. — Prawo farmaceutyczne, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 612, ze zm. (m.in. Dz.U. 2026 poz. 1079, która od 10.09.2026 dodała w art. 96 ust. 2ea–2ec); brzmienie art. 96 w wersji obowiązującej 29.09.2026, odczyt w serwisie lexlege.pb.pl — otwórz źródło. Art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a i d. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Krok 3: upoważnij bliską osobę, opublikowano 18.01.2020, zmodyfikowano 9.01.2026 — otwórz źródło. Cel upoważnienia, warunek własnego IKP, ścieżka w serwisie IKP, zakładki „Upoważnienia” i „Moje pełnomocnictwa”, dostęp rodzica do IKP dziecka. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Krok 4: jak upoważnić do swoich danych medycznych, opublikowano 20.01.2023, zmodyfikowano 23.12.2025 — otwórz źródło. Upoważnienie w aplikacji mojeIKP: czas i zakres dostępu; upoważnienie farmaceutów i apteki. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Internetowe Konto Pacjenta: pytania i odpowiedzi, opublikowano 21.01.2020, zmodyfikowano 24.07.2026 — otwórz źródło. Zakres dostępu pełnomocnika, dostęp do IKP dziecka, uprawnienia nastolatka od 16. roku życia, wniosek opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Tata i mama z dostępem do IKP dziecka, opublikowano 23.12.2020, zmodyfikowano 11.07.2023 — otwórz źródło. Upoważnienie drugiego rodzica do IKP dziecka, warunek własnego IKP drugiego rodzica, ścieżka „Konta Twoich dzieci” i „Lista opiekunów”. Dostęp: 29.09.2026.
- Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta — tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581 ze zm.; nowszego obwieszczenia nie znaleziono (29.09.2026); odczyt w serwisie lexlege.pb.pl — art. 9, art. 26. Art. 9 ust. 3 i art. 26 ust. 1. Dostęp: 29.09.2026.
- Rzecznik Praw Pacjenta (gov.pl) — Niewydanie dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta, data publikacji niewidoczna na stronie — otwórz źródło. Ustny wniosek o dokumentację; upoważnienie złożone w innym podmiocie. Dostęp: 29.09.2026.
- pacjent.gov.pl — Zlecenia na wyroby medyczne, opublikowano 19.06.2021, zmodyfikowano 13.09.2023 — otwórz źródło. E-zlecenia od 1.10.2023, realizacja na podstawie PESEL i kodu dostępu albo druku informacyjnego, zakładka „Apteczka”. Dostęp: 29.09.2026.
Redakcja ReceptaX to grupa wykwalifikowanych lekarzy i specjalistów, dzielących się swoją wiedzą i doświadczeniem w zakresie tematów medycyny i zdrowia. Nasi autorzy to specjaliści z różnych dziedzin medycyny, którzy z zaangażowaniem tworzą artykuły, aby przybliżyć Państwu tematykę telemedycyny, procesu uzyskiwania e-recepty online oraz innych aspektów zdrowia w kontekście najnowszych badań i informacji ze świata nauki. Naszym celem jest dostarczanie rzetelnych i praktycznych informacji, które pomogą Państwu lepiej zrozumieć możliwości zdalnej opieki medycznej i ułatwią dostęp do informacji z dziedziny zdrowia i medycyny.
