Krótka odpowiedź
Guzy przysadki to najczęściej łagodne gruczolaki. Objawy wynikają z dwóch mechanizmów: nadmiaru albo niedoboru wydzielanych hormonów oraz ucisku sąsiadujących struktur — przede wszystkim skrzyżowania nerwów wzrokowych, co daje ubytki w polu widzenia po bokach. Diagnostyka obejmuje badania hormonalne, rezonans magnetyczny i badanie pola widzenia. Część guzów leczy się farmakologicznie.
- Ubytki w polu widzenia po bokach to klasyczny objaw ucisku.
- Badania hormonalne + rezonans + pole widzenia — trzy filary diagnostyki.
- Guzy prolaktynowe leczy się przede wszystkim farmakologicznie, nie operacyjnie.
- Udar przysadki — nagły ból głowy z zaburzeniami widzenia to stan pilny.
Rozdział 01Objawy hormonalne i objawy z ucisku
| Mechanizm | Objawy |
|---|---|
| Nadmiar prolaktyny | Brak lub zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, spadek libido, u mężczyzn zaburzenia erekcji i ginekomastia |
| Nadmiar hormonu wzrostu | Powiększenie dłoni, stóp i rysów twarzy, zmiana rozmiaru obuwia i obrączki, nadmierna potliwość, bóle stawów |
| Nadmiar ACTH | Objawy nadmiaru kortyzolu: przyrost masy ciała w obrębie tułowia, rozstępy, nadciśnienie |
| Niedoczynność przysadki | Zmęczenie, spadek masy ciała, niskie ciśnienie, utrata owłosienia, nietolerancja zimna |
| Ucisk na skrzyżowanie wzrokowe | Ubytki w polu widzenia po bokach, zauważane przy prowadzeniu auta i potrącaniu przedmiotów |
| Ucisk ogólny | Bóle głowy, rzadziej podwójne widzenie |
Nagły, bardzo silny ból głowy z zaburzeniami widzenia, podwójnym widzeniem, nudnościami i zaburzeniami świadomości może oznaczać udar przysadki — krwawienie lub zawał w obrębie guza. To sytuacja wymagająca natychmiastowej pomocy.
Rozdział 02Trzy badania, które składają się na obraz
- Badania hormonalneOcena osi przysadkowych: prolaktyna, hormon wzrostu i IGF-1, kortyzol, TSH i hormony tarczycy, hormony gonadotropowe.
- Rezonans magnetycznyBadanie z oceną okolicy siodła tureckiego — pokazuje wielkość guza i jego stosunek do sąsiednich struktur.
- Pole widzeniaBadanie perymetryczne u okulisty; wykrywa ubytki, których pacjent jeszcze nie zauważa.
Rezonans obejmujący przysadkę bywa zlecany także przy stałym, jednostronnym bólu głowy o obrazie choroby o nazwie hemikrania ciągła: przed takim rozpoznaniem neurolog wyklucza przyczynę strukturalną, w tym zmiany w okolicy przysadki.
Podwyższone stężenie prolaktyny nie zawsze oznacza guz. Podnoszą je stres, wysiłek, ciąża, niedoczynność tarczycy i wiele leków — w tym część leków przeciwdepresyjnych, przeciwwymiotnych i przeciwpsychotycznych. Interpretacja wymaga uwzględnienia całej listy przyjmowanych leków.
Rozdział 03Leczenie zależy od typu guza
To jest miejsce, w którym guzy przysadki różnią się od większości guzów wewnątrzczaszkowych: część z nich leczy się skutecznie lekami.
- Guzy wydzielające prolaktynę — leczeniem pierwszego wyboru jest farmakoterapia, która u większości chorych zmniejsza guz i normalizuje hormon.
- Guzy wydzielające hormon wzrostu lub ACTH — zwykle leczenie operacyjne, z dostępu przez nos, w ośrodku neurochirurgicznym.
- Guzy nieczynne hormonalnie — obserwacja, jeżeli są małe i nie uciskają; operacja przy ucisku na drogi wzrokowe.
- Niedoczynność przysadki wymaga substytucji hormonalnej, często dożywotniej.
Prowadzenie należy do endokrynologa, a w razie potrzeby także do neurochirurga i okulisty. Kontrole obejmują badania hormonalne, rezonans i pole widzenia według ustalonego harmonogramu.
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy guza przysadki?
Zaburzenia hormonalne — brak miesiączki, mlekotok, spadek libido, powiększenie dłoni i stóp — oraz objawy z ucisku: ubytki w polu widzenia po bokach i bóle głowy.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu guza przysadki?
Badania hormonalne oceniające osie przysadkowe, rezonans magnetyczny okolicy siodła tureckiego oraz badanie pola widzenia u okulisty.
Czy podwyższona prolaktyna oznacza guz?
Nie zawsze. Prolaktynę podnoszą też stres, wysiłek, ciąża, niedoczynność tarczycy i wiele leków, w tym przeciwdepresyjne i przeciwwymiotne.
Czy guz przysadki zawsze wymaga operacji?
Nie. Guzy wydzielające prolaktynę leczy się przede wszystkim farmakologicznie, a małe guzy nieczynne hormonalnie wymagają jedynie obserwacji.
Co to jest udar przysadki?
Krwawienie lub zawał w obrębie guza. Objawia się nagłym, bardzo silnym bólem głowy z zaburzeniami widzenia i nudnościami i wymaga natychmiastowej pomocy.
Źródła
- Pituitary adenomas — European Society of Endocrinology Clinical Practice Guidelines — diagnostyka i leczenie
- Pituitary Tumors — National Cancer Institute — rodzaje guzów i postępowanie
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O tym, czy w danym przypadku można wystawić receptę albo zwolnienie, decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia — jeżeli uzna, że teleporada nie wystarcza, odmówi wystawienia dokumentu i skieruje na wizytę stacjonarną.
Redakcja ReceptaX przygotowuje poradniki i opisy zmian w przepisach o e-receptach, zwolnieniach lekarskich, refundacji leków i systemie e-zdrowia. Przepisy, terminy i kwoty opieramy na źródłach urzędowych, a każdy tekst ma datę publikacji i aktualizacji. Wydawcą jest podmiot leczniczy działający pod marką ReceptaX.pl, który udziela teleporad. Podział ról, weryfikację treści medycznych i zasady redakcyjne opisujemy na stronie Zespół medyczny.