Zaktualizowano 17 sierpnia 2026
Nadżerka szyjki macicy to w większości przypadków ektopia — przemieszczenie nabłonka z kanału szyjki na jej tarczę. Jest to zmiana łagodna, uznawana za wariant normy u kobiet w wieku rozrodczym, i zwykle nie wymaga leczenia. Diagnostyka jest jednak konieczna, bo czerwony obszar na szyjce może mieć także inne przyczyny.
Nadżerka a ektopia — co naprawdę widzi lekarz
Podczas badania we wziernikach ginekolog widzi na tarczy szyjki macicy „czerwony, przekrwiony obszar”. W polskiej praktyce nazywa się go zwyczajowo nadżerką, ale w zdecydowanej większości przypadków chodzi o ektopię — przemieszczenie nabłonka walcowatego wyściełającego kanał szyjki macicy na jej zewnętrzną część [3]. Anglojęzyczne opracowania kliniczne wprost zwracają uwagę, że określenie cervical erosion („nadżerka”) jest mylące, ponieważ nie dochodzi tu do rzeczywistej erozji szyjki — nabłonek nie ubywa, tylko zmienia położenie [4]. Ektopia bywa opisywana jako stan łagodny i wariant normy u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie częsty u nastolatek i kobiet w ciąży [4]. Nadżerka prawdziwa — rzeczywisty ubytek nabłonka na tarczy szyjki — to osobne rozpoznanie, stawiane w badaniu mikroskopowym [3].
Czym różnią się te dwa rozpoznania?
| Cecha | Ektopia („nadżerka rzekoma”) | Nadżerka prawdziwa |
|---|---|---|
| Co się dzieje z nabłonkiem | Nabłonek walcowaty z kanału przemieszcza się na tarczę szyjki | Rzeczywisty ubytek nabłonka na tarczy szyjki |
| Jak jest oceniana | Uznawana za stan prawidłowy u kobiet w wieku rozrodczym | Rozpoznanie stawiane w badaniu mikroskopowym |
| Czy wymaga leczenia | W większości przypadków nie | Decyduje lekarz po ocenie przyczyny |
| Kiedy występuje najczęściej | U nastolatek i kobiet w ciąży | Bez charakterystycznej grupy wiekowej |
Jakie objawy daje nadżerka szyjki macicy?
Ektopia zwykle nie daje żadnych dolegliwości i bywa wykrywana przypadkowo, podczas rutynowego badania na fotelu ginekologicznym [3]. Jeśli objawy się pojawiają, najczęściej są to:
- zwiększona ilość wydzieliny z pochwy (upławy),
- plamienia samoistne lub po stosunku,
- nawracające infekcje intymne [3].
Żaden z tych objawów nie jest jednak swoisty dla ektopii. Dokładnie tak samo mogą się objawiać stany zapalne pochwy i szyjki macicy — w tym grzybicze zakażenia pochwy oraz zakażenia przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydioza. To dlatego samo stwierdzenie „mam nadżerkę” nie kończy diagnostyki, tylko ją zaczyna.
Kiedy krwawienie kontaktowe wymaga pilnej wizyty?
Poniższe sytuacje nie są typowym przebiegiem ektopii i wymagają oceny lekarskiej, a nie obserwacji:
| Sygnał | Dlaczego jest istotny |
|---|---|
| Powtarzające się krwawienia po stosunku | Jedno z ustalonych wskazań do rozważenia leczenia zmiany na szyjce [3] |
| Nieprawidłowy wynik cytologii | Wskazanie do dalszej diagnostyki i leczenia [3] |
| Nawracające stany zapalne mimo leczenia | Wskazanie do rozważenia leczenia zabiegowego [3] |
| Widoczna zmiana na szyjce, której nikt nie ocenił | Czerwony obszar może odpowiadać także zmianom przedinwazyjnym — każda zmiana wymaga diagnostyki [3] |
Jeśli towarzyszy im silny ból podbrzusza, gorączka albo obfite krwawienie — nie czekaj na planowy termin i skorzystaj z pilnej pomocy lekarskiej.
Jak rozpoznaje się nadżerkę szyjki macicy?
Rozpoznanie zmiany na szyjce macicy wymaga badania we wziernikach. Konsultacja online pozwala natomiast omówić już posiadany wynik cytologii i ustalić kolejny krok diagnostyczny.
Podstawą jest badanie ginekologiczne we wziernikach, w którym lekarz uwidacznia tarczę szyjki macicy [3]. Uzupełnieniem są:
- cytologia — ocena komórek pobranych z szyjki,
- kolposkopia — obejrzenie podejrzanych obszarów szyjki w powiększeniu, z użyciem specjalnych odczynników [3].
Czy nadżerkę można rozpoznać podczas teleporady?
Nie. Rozpoznanie zmiany na szyjce macicy wymaga obejrzenia jej we wziernikach — tego nie zastąpi rozmowa ani zdjęcie. Konsultacja online ma tu inną, realną rolę: pozwala omówić wynik cytologii, który już masz, ustalić, jakie badanie jest kolejnym krokiem, oraz porozmawiać o objawach towarzyszących. Lekarz oceni sytuację i, jeśli są wskazania, może zaproponować dalsze postępowanie lub leczenie objawowe. Warto wcześniej przygotować dokumentację — pomoże w tym nasz przewodnik jak przygotować się do teleporady. Zakres tego, co da się załatwić zdalnie, opisuje z kolei zestawienie leków dostępnych na e-receptę.
Cytologia i test HPV — co przysługuje w programie NFZ w 2026 roku?
Do udziału w programie profilaktyki raka szyjki macicy nie jest potrzebne skierowanie; zapisu można dokonać także przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP.
To najczęściej pomijana część rozmowy o nadżerce, a najbardziej praktyczna. Program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje w Polsce kobiety w wieku 25–64 lata [1][2]. Od 2025 roku funkcjonują w nim dwa schematy, a nie jeden.
| Schemat tradycyjny | Schemat nowy | |
|---|---|---|
| Badanie podstawowe | Cytologia klasyczna | Test HPV HR z genotypowaniem |
| Interwał | Co 3 lata | Co 5 lat |
| Co przy wyniku dodatnim | Dalsza diagnostyka wg wskazań | Cytologia płynna (LBC) z tego samego materiału [5] |
| Jeśli HPV HR dodatni, a LBC prawidłowa | — | Powtórzenie badania po 12 miesiącach [1] |
| Grupa wiekowa | 25–64 lata [1][2] | |
Podstawą nowego schematu jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 298), które weszło w życie 25 marca 2025 r. [2]. NFZ rozpoczął finansowanie nowego zakresu świadczeń od 1 lipca 2025 r. [6]
Uwaga na rozbieżność w źródłach urzędowych. Strona programu prowadzona przez Ministerstwo Zdrowia nadal opisuje wyłącznie cytologię w interwale 3-letnim, podczas gdy portal pacjent.gov.pl i komunikaty NFZ opisują schemat oparty na teście HPV HR w interwale 5-letnim. Obie ścieżki funkcjonują — który schemat jest dostępny w konkretnej placówce, warto potwierdzić bezpośrednio u realizatora programu.
Jak zapisać się na badanie bez skierowania?
Do udziału w programie nie jest potrzebne skierowanie [1]. Zapisać się można bezpośrednio u realizatora — w poradni ginekologiczno-położniczej z umową z NFZ lub w wybranych placówkach POZ — albo samodzielnie, przez e-rejestrację na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) i w aplikacji mojeIKP [1]. Jeśli nie korzystasz jeszcze z IKP, warto je uruchomić — przydaje się także wtedy, gdy trzeba odnowić receptę na leki stałe.
Czy nadżerkę szyjki macicy trzeba leczyć?
Występowanie ektopii szyjki macicy jest obecnie uznawane za stan prawidłowy i w większości przypadków nie wymaga leczenia [3]. Terapia jest konieczna wtedy, gdy pojawia się nieprawidłowy wynik cytologii, gdy zmiana krwawi albo gdy nawracają stany zapalne [3].
Gdy leczenie zabiegowe jest wskazane, stosuje się metody niszczące zmienioną tkankę:
- kriodestrukcja (wymrażanie),
- laseroterapia,
- fotokoagulacja,
- elektrokoagulacja — nie jest zalecana u młodych kobiet ze względu na ryzyko blizn [3].
O wyborze metody decyduje lekarz po obejrzeniu szyjki i ocenie wyników badań. Terminu ani kosztu zabiegu nie da się przewidzieć zdalnie.
Nadżerka a ciąża i antykoncepcja
Ektopia jest opisywana jako częsty stan fizjologiczny u kobiet w ciąży [4]. Sam fakt jej stwierdzenia nie jest więc powodem do niepokoju — natomiast każde krwawienie w ciąży wymaga oceny lekarskiej, niezależnie od przypuszczalnej przyczyny.
Kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną również bywają informowane o „nadżerce” przy okazji wizyt kontrolnych. Wizyta po przedłużenie recepty to dobry moment, żeby dopytać o wynik cytologii i termin kolejnego badania przesiewowego — praktyczne szczegóły znajdziesz w tekście o tym, jak przedłużyć e-receptę na antykoncepcję.
Profilaktyka: szczepienie przeciw HPV
Najskuteczniejszym elementem profilaktyki raka szyjki macicy pozostaje szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego. Od 1 września 2024 r. bezpłatne szczepienia obejmują dzieci i młodzież w wieku 9–14 lat; realizowane są w każdej przychodni POZ [7]. Dostępne preparaty to Cervarix (chroni przed typami HPV 16 i 18) oraz Gardasil 9 (typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) [7]. Jeżeli szczepienie rozpoczęto przed ukończeniem 14. roku życia, drugą dawkę podaje się w odstępie 6–12 miesięcy [7]. Dla młodzieży powyżej 14. do ukończenia 18. roku życia pełną refundacją objęty jest preparat Cervarix [7].
Najczęstsze pytania
Czy nadżerka szyjki macicy to stan przedrakowy?
Ektopia jest opisywana jako zmiana łagodna i wariant normy u kobiet w wieku rozrodczym [4]. Nie oznacza to jednak, że czerwony obszar na szyjce można zignorować — może on odpowiadać także zmianom przedinwazyjnym, dlatego każda zmiana wymaga diagnostyki [3].
Czy nadżerka boli?
Ektopia zwykle przebiega bezobjawowo [4]. Jeśli pojawia się ból, jest to sygnał do oceny lekarskiej, ponieważ najczęściej wskazuje na inną przyczynę niż sama ektopia.
Czy nadżerka utrudnia zajście w ciążę?
Nie znaleźliśmy w źródłach pierwotnych danych pozwalających odpowiedzieć na to pytanie liczbowo, dlatego nie podajemy żadnego oszacowania. Jeśli starasz się o ciążę i masz rozpoznaną zmianę na szyjce, omów to z prowadzącym ginekologiem.
Co ile lat robić cytologię?
W programie profilaktyki dla kobiet 25–64 lata funkcjonują dwa schematy: cytologia klasyczna w interwale 3-letnim oraz test HPV HR z genotypowaniem w interwale 5-letnim, z cytologią płynną wykonywaną przy wyniku dodatnim [1][2].
Czy do badania w programie potrzebne jest skierowanie?
Nie. „Aby wziąć udział w programie, nie musisz mieć skierowania” — zapisu można dokonać także przez IKP lub mojeIKP [1].
Czy nadżerkę trzeba usunąć przed ciążą?
Decyzję o leczeniu podejmuje lekarz na podstawie wyniku cytologii i objawów, a nie samego faktu rozpoznania ektopii [3]. U młodych kobiet nie zaleca się elektrokoagulacji ze względu na ryzyko blizn [3].
Źródła
- Profilaktyka raka szyjki macicy — pacjent.gov.pl (dostęp: 4.08.2026)
- Realizacja programu profilaktyki raka szyjki macicy — NFZ (rozporządzenie MZ z 7 marca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 298) (dostęp: 4.08.2026)
- lek. Ewelina Stefanowicz, „Ektopia szyjki macicy” — Medycyna Praktyczna, aktualizacja 4.03.2021 (dostęp: 4.08.2026)
- Cervical Ectropion — StatPearls, NCBI/PubMed (dostęp: 4.08.2026)
- Ministerstwo Zdrowia, komunikat z 17.07.2025 — test HPV HR i cytologia na podłożu płynnym (dostęp: 4.08.2026)
- NFZ, komunikat dla świadczeniodawców z 30.06.2025 — zmiany od 1 lipca 2025 r. (dostęp: 4.08.2026)
- Główny Inspektorat Sanitarny — bezpłatne szczepienia przeciw HPV (dostęp: 4.08.2026)
Weryfikacja merytoryczna. Treść przejrzana przez zespół medyczny ReceptaX — lekarzy z aktywnym prawem wykonywania zawodu. Numery prawa wykonywania zawodu można sprawdzić w Centralnym Rejestrze Lekarzy NIL.
Ostatnia aktualizacja treści: · Ostatnia weryfikacja medyczna:
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji, diagnozy ani zalecenia lekarza. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
Redakcja ReceptaX to grupa wykwalifikowanych lekarzy i specjalistów, dzielących się swoją wiedzą i doświadczeniem w zakresie tematów medycyny i zdrowia. Nasi autorzy to specjaliści z różnych dziedzin medycyny, którzy z zaangażowaniem tworzą artykuły, aby przybliżyć Państwu tematykę telemedycyny, procesu uzyskiwania e-recepty online oraz innych aspektów zdrowia w kontekście najnowszych badań i informacji ze świata nauki. Naszym celem jest dostarczanie rzetelnych i praktycznych informacji, które pomogą Państwu lepiej zrozumieć możliwości zdalnej opieki medycznej i ułatwią dostęp do informacji z dziedziny zdrowia i medycyny.
