Endometrioza: objawy bólowe, jelitowe i moczowe oraz kiedy iść do lekarza

Objawy endometriozy są różne, a według NFZ do najczęstszych należą bardzo bolesne miesiączki, przewlekły ból miednicy i ból podczas współżycia. Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy (endometrium) pojawia się poza jamą macicy, np. w jajnikach lub jajowodach (NFZ). Według WHO dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym na świecie.

Główne objawy bólowe i zaburzenia miesiączki

Ból przy endometriozie może dotyczyć miesiączki, współżycia i owulacji (jajeczkowania) albo trwać przewlekle w okolicy miednicy; WHO wymienia też obfite krwawienia miesiączkowe.

• Bardzo bolesne miesiączki: medycznie to dysmenorrhea, czyli bolesne miesiączkowanie. Gdy ból miesiączkowy wpływa na codzienne czynności i jakość życia, wytyczne NICE (Wielka Brytania, 2017, aktualizacja 2024) zalecają lekarzom podejrzewać endometriozę.
• Przewlekły ból miednicy: ból w dole brzucha, który według WHO nie mija po zakończeniu miesiączki.
• Dyspareunia: to ból podczas współżycia (NFZ); NICE wymienia ból głęboki, w trakcie stosunku lub po nim. Według WHO może prowadzić do przerywania lub unikania współżycia.
• Ból podczas owulacji: NFZ wymienia ten ból wśród najczęstszych objawów.
• Obfite miesiączki: obfite krwawienia miesiączkowe wymieniają WHO i Agencja Badań Medycznych (ABM).

Objawy ze strony jelit, pęcherza i inne

Endometrioza może dawać objawy ze strony jelit i pęcherza (NICE zwraca uwagę na te związane z miesiączką lub cykliczne), a także wzdęcia, nudności i przewlekłe zmęczenie.

• Jelita: bolesne wypróżnienia i inne objawy jelitowe związane z miesiączką lub cykliczne (NICE), a także zaparcia i biegunki (ABM).
• Wzdęcia brzucha i nudności: wymienia je WHO.
• Pęcherz: ból przy oddawaniu moczu lub krew w moczu związane z miesiączką albo cykliczne (NICE); zobacz też, co oznaczają erytrocyty (czerwone krwinki) w moczu.
• Zmęczenie: przewlekłe zmęczenie wymienia NFZ.
• Trudności z zajściem w ciążę: wymieniają je WHO i NFZ.
• Zdrowie psychiczne: według WHO choroba może wpływać na zdrowie psychiczne, w tym wiązać się z depresją i lękiem.
• Objawy a stopień choroby: według WHO część osób z endometriozą nie ma objawów. Przegląd Cochrane (2016) wskazuje, że objawy słabo odpowiadają zaawansowaniu choroby, dlatego na podstawie samych objawów trudno ją wiarygodnie rozpoznać.

Do jakiego lekarza i jak wygląda rozpoznanie

Według NFZ pierwszym krokiem przy objawach endometriozy jest wizyta u ginekologa, najlepiej z doświadczeniem w diagnostyce endometriozy, a według pacjent.gov.pl do ginekologa w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania.

• Dziennik objawów: NFZ radzi go prowadzić, czyli zapisywać, kiedy i jakie objawy się pojawiają. Według NICE taki dziennik bólu i objawów może ułatwić rozmowę z lekarzem.
• Badanie i USG przezpochwowe: NICE zaleca badanie brzucha i badanie ginekologiczne oraz rozważenie USG przezpochwowego, czyli wykonywanego głowicą wprowadzaną do pochwy. Według NFZ takie USG pozwala wykryć większe torbiele endometrialne na jajnikach, ale drobnych ognisk choroby w jamie brzusznej zwykle nie pokazuje.
• Prawidłowy wynik: według NICE prawidłowe badanie, USG czy rezonans magnetyczny nie wykluczają endometriozy, a gdy objawy się utrzymują lub podejrzenie pozostaje, lekarz może rozważyć skierowanie na dalszą diagnostykę.
• Laparoskopia: to minimalnie inwazyjny zabieg chirurgiczny, według NFZ najbardziej precyzyjna metoda rozpoznania. Według WHO zabieg nie zawsze jest potrzebny przed rozpoczęciem leczenia.
• CA125: to wskaźnik oznaczany w badaniu krwi. Wytyczne NICE mówią, by nie używać go do rozpoznawania endometriozy.
• Czas do rozpoznania: według WHO wynosi średnio od 4 do 12 lat.
• Czy endometrioza jest uleczalna: według WHO i NFZ obecnie nie ma metody, która zapewnia trwałe pozbycie się choroby. Celem leczenia jest kontrola objawów, poprawa jakości życia i zachowanie płodności (NFZ).

Kiedy pilnie do lekarza

Pomocy ratunkowej wymagają stany nagłe; poniższa lista pochodzi z ogólnych zaleceń pacjent.gov.pl, Rzecznika Praw Pacjenta i poradnika NFZ o szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR). Nie jest to lista objawów endometriozy.

• Nagły, ostry ból brzucha: wezwij pogotowie (999 lub 112).
• Masywny krwotok z dróg rodnych: wezwij pogotowie (999 lub 112).
• Utrata przytomności: wezwij pogotowie (999 lub 112).
• Krwawienie z przewodu pokarmowego albo silne krwawienie z dróg rodnych lub moczowych: zgłoś się na SOR.

Przy tych objawach nie czekaj na teleporadę. W stanie zagrożenia życia dzwoń pod 112 lub 999.

Jeśli objawy są silne, utrzymują się lub nawracają, ale nie ma stanu nagłego, umów planową wizytę u ginekologa (przy takich objawach NICE zaleca rozważenie konsultacji ginekologicznej).

Jak możemy pomóc

Na teleporadzie lekarskiej omówisz objawy z lekarzem, który może wystawić e-skierowanie na badania, jeśli widzi wskazania; teleporada nie zastępuje badania ginekologicznego ani USG. Takie skierowanie z płatnej konsultacji zwykle wystarcza na badanie prywatne (przed konsultacją sprawdź w placówce, czy je przyjmie), a e-zwolnienie lekarskie (L4) lekarz wystawia tylko wtedy, gdy stwierdzi niezdolność do pracy. Lekarz może odmówić wystawienia dokumentu, gdy brakuje wskazań albo sprawa wymaga badania na miejscu. Teleporada jest płatna (59 zł) i odbywa się poza NFZ, a opłata należy się także przy odmowie; zgłoszenie złożysz przez formularz rejestracji.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzje o diagnostyce i leczeniu podejmuj z lekarzem prowadzącym.

Autor: Redakcja ReceptaX. Nadzór merytoryczny: zespół medyczny ReceptaX (zasady na stronie Zespół i weryfikacja treści). Data aktualizacji: 27.10.2026.

Źródła: NFZ: Endometrioza to nie urok kobiecości, to choroba (2025), WHO: Endometriosis (2025), NICE NG73: Endometriosis, diagnosis and management (2017, aktualizacja 2024), pacjent.gov.pl: Wezwanie na ratunek (2024), Cochrane: Nisenblat i wsp. (2016)