Zaktualizowano 12 października 2026
W skrócie
Glaukoma to inna nazwa jaskry: choroby oczu, w której postępuje uszkodzenie nerwu wzrokowego, a utraconego widzenia nie da się odzyskać. Często długo nie daje objawów, dlatego przy jaskrze w rodzinie, w starszym wieku lub przy leczeniu kortykosteroidami warto zgłosić się do okulisty. Nagły ból oka z zaczerwienieniem i nieostrym widzeniem wymaga pilnej pomocy.
- Kto jest w grupie ryzyka — m.in. osoby starsze, osoby z jaskrą u krewnego pierwszego stopnia, z wyższym ciśnieniem w oku, z umiarkowaną lub wysoką krótkowzrocznością oraz leczone kortykosteroidami.
- Jak się wykrywa — okulista mierzy ciśnienie w oku, ocenia nerw wzrokowy na dnie oka (także w badaniu OCT) i bada pole widzenia.
- Leczenie — zwykle zaczyna się od kropli obniżających ciśnienie w oku; stosuje się też zabiegi laserowe i operacje. Leczenie spowalnia postęp choroby, ale nie cofa powstałych ubytków.
- Pilne — silny ból oka i głowy z zaczerwienieniem oka, nieostrym widzeniem, kolorowymi obwódkami wokół świateł i nudnościami może oznaczać ostry atak jaskry zamkniętego kąta. Taki atak zwykle nie mija sam: od razu zgłoś się do okulisty lub na SOR.
Co to jest glaukoma?
Glaukoma, czyli jaskra, to grupa postępujących chorób nerwu wzrokowego, w których obumierają komórki zwojowe siatkówki, a tarcza nerwu wzrokowego zmienia wygląd[3]. Ubytki w polu widzenia zaczynają się zwykle w strefie pośredniej między centrum a obrzeżem i mogą się poszerzać, aż zostanie tylko centralna lub obwodowa wysepka widzenia[3].
Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Jaskry (EGS) opisują jaskrę pierwotną otwartego kąta jako chorobę przewlekłą, postępującą i nieodwracalną[4]. Według tych wytycznych niepełnosprawności wzrokowej zwykle zapobiega wczesne rozpoznanie i leczenie[4].
Podwyższone ciśnienie w oku jest ważnym czynnikiem ryzyka, ale nie warunkiem choroby. Według przeglądu w czasopiśmie JAMA z 2014 r. w badaniach populacyjnych 25–50% osób z jaskrą miało ciśnienie w oku niższe niż 22 mm Hg[3]. Wiele osób z podwyższonym ciśnieniem nie zachorowało na jaskrę nawet podczas długiej obserwacji[3].
Objawy i przyczyny glaukomy
Objawy glaukomy
Jaskra postępuje bez objawów, dopóki uszkodzenie nerwu wzrokowego nie stanie się zaawansowane[3]. Także jaskra zamkniętego kąta przeważnie przebiega bez objawów[3]. Gdy objawy się pojawiają, są to m.in.:
- postępujące ubytki pola widzenia, które mogą się poszerzać, aż zostanie tylko wysepka widzenia[3];
- pogorszenie widzenia utrudniające codzienne czynności, np. prowadzenie samochodu[3].
Ból oka i ból czołowej części głowy po stronie chorego oka, nieostre widzenie, kolorowe obwódki wokół świateł oraz nudności i wymioty to objawy ostrego ataku jaskry zamkniętego kąta[4]. Ostry atak jest stanem nagłym i wymaga natychmiastowego leczenia, aby uniknąć ślepoty[3]. Taki atak zwykle nie mija samoistnie[4].
Rodzaje i przyczyny glaukomy
Jaskrę dzieli się na jaskrę otwartego kąta i jaskrę zamkniętego kąta; każda może być pierwotna albo wtórna[5]. Kąt przesączania to miejsce w oku, przez które odpływa ciecz wodnista; w jaskrze zamkniętego kąta zasłania go tęczówka[3]. Jaskra wtórna może wynikać m.in. z urazu, stanu zapalnego, guza albo leczenia kortykosteroidami[3].
Czynniki ryzyka:
Wytyczne EGS wymieniają m.in. takie czynniki ryzyka zachorowania na jaskrę pierwotną otwartego kąta[4]:
- starszy wiek (przed 40. rokiem życia ta postać jaskry występuje rzadko);
- wyższe ciśnienie w oku;
- jaskrę u krewnego pierwszego stopnia;
- umiarkowaną lub wysoką krótkowzroczność;
- niskie rozkurczowe ciśnienie krwi.
Według EGS dane o cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym i migrenie jako czynnikach ryzyka są niespójne[4]. Kortykosteroidy w kroplach do oczu, aerozolach do nosa, inhalatorach i preparatach na skórę, a także w długotrwałym leczeniu ogólnym, mogą podnieść ciśnienie w oku[4]. Przegląd w JAMA zalicza stosowanie kortykosteroidów do czynników, przy których warto skierować pacjenta do okulisty[3].
Typy glaukomy:
| Typ glaukomy | Opis |
|---|---|
| Jaskra otwartego kąta | Przewlekła, postępująca i nieodwracalna; kąt przesączania jest otwarty, a widzenie obwodowe stopniowo się zawęża[5]. |
| Jaskra zamkniętego kąta | Tęczówka zasłania kąt przesączania[3]. W ostrym ataku odpływ cieczy wodnistej zostaje zablokowany, ciśnienie w oku gwałtownie rośnie i jest to stan nagły[6]. |
| Jaskra normalnego ciśnienia | Uszkodzenie nerwu wzrokowego i pola widzenia podobne jak w jaskrze, mimo że ciśnienie w oku nie jest podwyższone[5]. |
Badania, którymi okulista rozpoznaje jaskrę, opisujemy w rozdziale Diagnoza i badania.
Przeczytaj też:
- grzybica
- gruźlica
- grypa
Diagnoza i Badania
Rozpoznanie glaukoma to kilka ważnych kroków. Poniżej opisujemy metody i badania oczu stosowane w rozpoznawaniu jaskry.
Metody Diagnozy Glaukomy
By wykryć glaucoma, lekarz robi kilka specjalistycznych badań. Jednym z kluczowych jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, główny czynnik ryzyka glaukoma.
| Metody Diagnozy | Opis |
|---|---|
| Tonometria | Ocena ciśnienia w oku. |
| Pachymetria | Pomiar grubości rogówki, przez co wpływa na dokładność ciśnienia. |
| Gonioskopia | Analiza kąta przesączania — ważne dla rozpoznania typu glaukoma. |
| Badanie pola widzenia | Szukanie ubytków w widzeniu, które mogą sygnalizować zniszczenie nerwu wzrokowego. |
| Oftalmoskopia | Badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic, sprawdzenie stanu nerwu. |
| Obrazowanie nerwu wzrokowego | Takie jak OCT, do mapowania i obserwacji nerwu wzrokowego. |
Testy Oczne na Glaukomę
Diagnozując glaukoma, robi się różne testy oczu by dokładniej poznać stan pacjenta. Każdy test daje inne info, co pomaga w postawieniu trafnej diagnozy i leczeniu.
Tonometry
Tonometry to standardowy test mierzący ciśnienie wewnątrzgałkowe, będące głównym czynnikiem glaukoma. Wyróżnia się różne rodzaje, jak tonometry aplanacyjne czy dynamiczne.
Pachymetry
Pachymetry mierzą grubość rogówki, mogąc wpływać na dokładność testów ciśnienia. Znajomość grubości rogówki pozwala dokładniej interpretować wyniki tonometrów.
Gonioskopia
Gonioskopia bada kąt przesączania w oku, pomagając ustalić typ glaukoma — czy jest to kąt otwarty czy zamknięty.
Badanie Pola Widzenia
To badanie mierzy zakres widzenia pacjenta. Ubytki mogą wskazywać na uszkodzenie nerwu wzrokowego, charakterystyczne dla zaawansowanego glaukoma.
Oftalmoskopia
Oftalmoskopia to badanie dna oka, w którym lekarz sprawdza nerw wzrokowy. Po rozszerzeniu źrenic, można lepiej ocenić potencjalne uszkodzenia.
Obrazowanie Nerwu Wzrokowego
Użycie technik jak OCT (optical coherence tomography) pozwala na mapowanie i monitorowanie nerwu wzrokowego, pomagając w obserwacji postępu choroby i skuteczności leczenia.
Diagnoza i testy na glaukoma są niezbędne do wykrycia i leczenia tej choroby. Więcej o różnych chorobach znajdziesz w sekcjach jak gruźlica i grypa. Dobrze też poznać poradniki dotyczące różnych stanów zdrowia, by lepiej rozumieć swoją kondycję i możliwości leczenia.
Leczenie Glaukomy
Cel leczenia jaskry to obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Może to być osiągnięte za pomocą kropli do oczu, leków doustnych, zabiegów laserowych, operacji albo kombinacji tych metod.
Obniżanie Ciśnienia Wewnątrzgałkowego
Kontrola ciśnienia wewnątrz oka jest kluczowa w terapii jaskry. Leczenie dobiera okulista: zwykle zaczyna się od kropli obniżających ciśnienie w oku, a laser i operacja także mogą spowalniać postęp choroby[3]. Według wytycznych EGS w łagodnej lub umiarkowanej jaskrze otwartego kąta selektywną trabekuloplastykę laserową można rozważyć już jako leczenie początkowe[4].
Środki Terapeutyczne: Krople, Laser, Chirurgia
Krople do Oczu
Krople do oczu to często pierwszy wybór w USA. Zawierają różne grupy leków, które obniżają ciśnienie w oku.
Leczenie Laserowe
Laser to kolejna skuteczna opcja. Jedną z popularnych metod jest trabekuloplastyka laserowa, pomagająca w odpływie płynu z oka, oraz irydotomia laserowa, stosowana głównie przy jaskrze zamkniętego kąta.
Chirurgia
Gdy krople i laser zawodzą, możliwe są operacje. Do ich rodzajów należą:
- Trabekulektomia – tworzy nowy kanał wypływu dla płynu.
- Shuntowanie – wstawienie małego urządzenia do odprowadzania płynu.
Również operacja zaćmy może pomóc przy jaskrze zamkniętego kąta.
Wynikiem postępu są nowe formy leków, które uwalniają się powoli. Ułatwiają one leczenie, zmniejszając skutki uboczne i poprawiając komfort stosowania.
Wpływ Glaukomy na Zdrowie Psychiczne
Glaukoma, poza tym że to problem z oczami, który może prowadzić do ślepoty, także mocno wpływa na psychikę pacjentów.
Skutki Psychologiczne Glaukomy
Ludzie z glauką często mają różne emocjonalne i psychologiczne zmagania. Główne skutki:
- Lęk i depresja: metaanaliza 45 badań wykazała depresję u 19% chorych na jaskrę (95% CI 16–23%) i zaburzenia lękowe u 25% (95% CI 21–30%)[1]. Druga metaanaliza, obejmująca 24 334 osoby, podaje to samo od innej strony: ryzyko depresji jest u chorych na jaskrę blisko sześciokrotnie wyższe niż u osób bez niej, a ryzyko lęku — trzykrotnie[2].
- Strach przed utratą wzroku: Groźba całkowitej ślepoty budzi niepewność i poczucie bezradności, co może obniżyć poczucie własnej wartości.
- Izolacja społeczna: Codzienne trudności, lęki o wypadki i obciążenie emocjonalne przez tę chorobę mogą prowadzić do unikania ludzi.
Wsparcie dla Pacjentów z Glaukomą
Z problemami takimi jak glaukoma, potrzebne jest wsparcie nie tylko dla oczu, ale i dla głowy. Oto kilka pomysłów na pomoc:
- Spotkania i rozmowy: Wizyta u psychologa pomaga w radzeniu sobie z lękiem i depresją.
- Grupy wsparcia: Rozmowy z innymi osobami z tą samą chorobą mogą dostarczyć wsparcia i porad.
- Zintegrowana opieka medyczna: Regularne kontrole i współpraca z lekarzami pomagają monitorować chorobę.
- Częste wizyty kontrolne: Wizyty u okulisty mogą szybko wykrywać problemy i złagodzić stres. Więcej informacji jest w naszym artykule o testach na glaukę.
Tabela poniżej pokazuje skutki psychologiczne i metody wsparcia:
| Skutek Psychologiczny | Metody Wsparcia |
|---|---|
| Lęk i depresja | Spotkania z psychologiem |
| Strach przed ślepotą | Terapia indywidualna |
| Izolacja społeczna | Grupy wsparcia |
| Spadek pewności siebie i samooceny | Opieka medyczna |
| Problemy z codziennymi zadaniami | Wizyty kontrolne |
Ważne, aby pacjenci i ich rodziny byli świadomi wpływu glaukomy na psychikę i szukali dostępnej pomocy. Więcej informacji znajdziesz w naszych artykułach o guzach mózgu, gruźlicy, i gorejących stopach.
E-konsultacja lekarska · 59 zł
Leczysz jaskrę i kończą Ci się krople?
Jeśli okulista ustalił leczenie i jest ono stabilne, lekarz może podczas teleporady wystawić e-receptę na kontynuację kropli zaleconych przez okulistę. Lekarz może też odmówić, np. gdy uzna, że najpierw potrzebna jest kontrola u okulisty. Rozpoznanie jaskry i jej kontrola wymagają badania okulistycznego: pomiaru ciśnienia w oku, oceny dna oka i badania pola widzenia. Teleporada go nie zastępuje.
O wystawieniu e-recepty zawsze decyduje lekarz po ocenie wywiadu.
Często zadawane pytania
Jaka jest choroba oczu zwana glaukomą?
Glaukomą nazywa się jaskrę. To grupa chorób, w których postępująco obumierają komórki nerwu wzrokowego, a w polu widzenia pojawiają się ubytki. Utraconego widzenia nie da się odzyskać. Według wytycznych EGS w jaskrze pierwotnej otwartego kąta wczesne rozpoznanie i leczenie zwykle zapobiegają niepełnosprawności wzrokowej.
Jakie są pierwsze objawy jaskry?
Na początku jaskra zwykle nie daje żadnych dolegliwości i postępuje niezauważona, często aż do zaawansowanego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Pierwsze ubytki pojawiają się zwykle poza centrum pola widzenia, więc łatwo ich nie zauważyć. Dlatego przy jaskrze w rodzinie, w starszym wieku lub przy leczeniu kortykosteroidami warto badać oczy u okulisty przed wystąpieniem objawów.
Jak boli głowa przy jaskrze?
Jaskra otwartego kąta zwykle nie boli. Ból głowy jest objawem ostrego ataku jaskry zamkniętego kąta: boli oko i czołowa część głowy po stronie chorego oka. Towarzyszą temu nieostre widzenie, kolorowe obwódki wokół świateł, nudności lub wymioty. Atak zwykle nie mija sam i wymaga natychmiastowej pomocy okulisty albo SOR.
Czy choroba oczu jaskra jest wyleczalna?
Uszkodzenie nerwu wzrokowego w jaskrze jest nieodwracalne, więc utraconego widzenia nie da się przywrócić. Leczenie ma spowolnić postęp choroby i zachować jakość życia. Metodą o udowodnionym działaniu jest obniżenie ciśnienia w oku kroplami, laserem albo operacją, a regularne stosowanie zaleconych leków poprawia wyniki leczenia.
Jaka jest operacja na jaskrę?
Przy jaskrze otwartego kąta wykonuje się laserową trabekuloplastykę, która ułatwia odpływ cieczy z oka; przy zamkniętym kącie irydotomię, czyli otwór w tęczówce. Gdy mimo leków i lasera ciśnienie jest za wysokie albo choroba postępuje, okulista może zaproponować trabekulektomię. Tworzy ona nową drogę odpływu cieczy pod spojówkę. Alternatywą są implanty drenażowe.
Czego nie wolno robić jak się ma jaskrę?
Nie odstawiaj ani nie pomijaj kropli bez rozmowy z okulistą, bo regularne leczenie poprawia jego wyniki. Nie odkładaj kontroli: choroba może postępować bez objawów. Mów każdemu lekarzowi o jaskrze, bo kortykosteroidy, także w kroplach, aerozolach i maściach, mogą podnieść ciśnienie w oku. Krople na jaskrę mogą też dawać działania niepożądane w całym organizmie.
Źródła
- Groff ML i wsp., „Anxiety, depression, and sleep-related outcomes of glaucoma patients: systematic review and meta-analysis” — Canadian Journal of Ophthalmology 2023;58(4):346–355 (wersja online 16.03.2022), przegląd 45 badań, streszczenie. PubMed, PMID 35305959, DOI 10.1016/j.jcjo.2022.02.010, Dostęp: 12.10.2026
- Yin i wsp., „Prevalence of Depression and Anxiety Disorders in Patients with Glaucoma: A Systematic Review and Meta-Analysis Based on Cross-Sectional Surveys” — Actas Españolas de Psiquiatría 2024;52(3):325–333, 15 badań, 24 334 uczestników, streszczenie. PubMed, PMID 38863056, Dostęp: 12.10.2026
- Weinreb RN, Aung T, Medeiros FA, „The Pathophysiology and Treatment of Glaucoma: A Review” — JAMA 2014;311(18):1901–1911, przegląd: rozpoznanie, czynniki ryzyka, objawy, leczenie jaskry otwartego i zamkniętego kąta, ostry atak. PMC4523637, PMID 24825645, DOI 10.1001/jama.2014.3192, Dostęp: 12.10.2026
- Europejskie Towarzystwo Jaskry (EGS), „European Glaucoma Society Terminology and Guidelines for Glaucoma, 5th Edition” — British Journal of Ophthalmology 2021;105(Suppl 1):1–169: rozdziały I.6.3 i II.2.2.1 (definicja, czynniki ryzyka jaskry pierwotnej otwartego kąta), II.2.3.3.1 (kortykosteroidy), II.2.4.1.3 (ostry atak zamknięcia kąta). DOI 10.1136/bjophthalmol-2021-egsguidelines, PMID 34675001, Dostęp: 12.10.2026
- Tripathy K, Zeppieri M, „Open Angle Glaucoma” — StatPearls, StatPearls Publishing, aktualizacja 7.03.2024, streszczenie. PubMed, PMID 28722917, Dostęp: 12.10.2026
- Khazaeni B, Zeppieri M, Khazaeni L, „Acute Angle-Closure Glaucoma” — StatPearls, StatPearls Publishing, aktualizacja 10.01.2026, streszczenie. PubMed, PMID 28613607, Dostęp: 12.10.2026
Weryfikacja merytoryczna. Treść przejrzana przez zespół medyczny ReceptaX — lekarzy z aktywnym prawem wykonywania zawodu.
Ostatnia aktualizacja treści: · Ostatnia weryfikacja medyczna:
Weryfikacja medyczna dotyczy wersji sprzed aktualizacji z 12.10.2026. Blok „W skrócie”, rozdziały „Co to jest glaukoma?”, „Objawy i przyczyny glaukomy” i „Obniżanie ciśnienia”, FAQ, boks konsultacji i wykaz źródeł opracowała wtedy Redakcja ReceptaX.
Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji, diagnozy ani zalecenia lekarza. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
Redakcja ReceptaX przygotowuje poradniki i opisy zmian w przepisach o e-receptach, zwolnieniach lekarskich, refundacji leków i systemie e-zdrowia. Przepisy, terminy i kwoty opieramy na źródłach urzędowych, a każdy tekst ma datę publikacji i aktualizacji. Wydawcą jest podmiot leczniczy działający pod marką ReceptaX.pl, który udziela teleporad. Podział ról, weryfikację treści medycznych i zasady redakcyjne opisujemy na stronie Zespół medyczny.
