Kto płaci za zwolnienie lekarskie w firmie poniżej 20 osób: pracodawca czy ZUS?

Skrót myślowy, że w małej firmie za L4 płaci ZUS, pomija pierwsze tygodnie choroby. Wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca z własnych środków [6]. Próg 20 ubezpieczonych rozstrzyga o czymś innym: kto wypłaca zasiłek, gdy choroba trwa dłużej [2].

Poniżej wyjaśniamy, kogo wlicza się do progu 20, kiedy pracodawca nie płaci za pierwsze dni, czy odzyskuje pieniądze i co zrobić, gdy wynagrodzenie albo zasiłek nie wpływa. Samo zwolnienie wystawia lekarz po ocenie Twojego stanu zdrowia, również w trakcie konsultacji online z możliwością wystawienia elektronicznego zwolnienia lekarskiego (e-ZLA).

Kto płaci chorobowe w małej firmie?

Za łącznie do 33 dni niezdolności do pracy wskutek choroby w roku kalendarzowym pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia od pracodawcy [1]. ZUS mówi tu o prawie do wynagrodzenia na podstawie art. 92 Kodeksu pracy, „wypłacanego przez pracodawcę z jego środków” [6].

Pracownik, który ukończył 50 lat, zachowuje to prawo łącznie do 14 dni w roku [1]. Krótszy okres dotyczy niezdolności przypadającej po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 lat [1].

Art. 92 Kodeksu pracy nie wymienia progu liczby zatrudnionych [1]. Próg 20 ubezpieczonych stoi w ustawie zasiłkowej, w przepisie o tym, kto ustala i wypłaca zasiłki [2]. Dni choroby sumuje się w roku kalendarzowym, nawet jeżeli między zwolnieniami były przerwy, także przy pracy u więcej niż jednego pracodawcy [6]. Kwotę za dzień zwolnienia wyliczyliśmy w tekście ile dostaniesz na L4 w 2026 roku.

Kiedy pracodawca nie płaci za pierwsze dni zwolnienia?

Wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje w przypadkach, w których pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego [1]. Ubezpieczony obowiązkowo nabywa prawo do zasiłku chorobowego po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, a ubezpieczony dobrowolnie po 90 dniach [2]. Doliczanie wcześniejszych okresów ubezpieczenia i wyjątki od tej reguły podaje art. 4 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej [2]. Okres wyczekiwania w nowej pracy opisaliśmy w tekście o L4 w nowej pracy i okresie wyczekiwania.

Art. 92 § 1 Kodeksu pracy obejmuje chorobę lub odosobnienie, wypadek w drodze do pracy lub z pracy albo chorobę w ciąży, a także dawców komórek, tkanek i narządów [1]. Przy niezdolności spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje od pierwszego dnia; nie przysługuje tylko za okresy, za które ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia [11]. Wypłaca go płatnik zobowiązany do wypłaty zasiłków chorobowych, a w pozostałych przypadkach ZUS [11]. Wysokość tego zasiłku podaje tabela stawek w tekście o kwocie za dzień zwolnienia.

Za czas zwolnienia od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem albo chorym członkiem rodziny może przysługiwać zasiłek opiekuńczy, na warunkach z art. 32 ustawy zasiłkowej [2]. Przysługuje on przez okres zwolnienia z powodu opieki, w rocznych limitach dni z art. 33 ustawy zasiłkowej [2]. Jako świadczenie z ubezpieczenia chorobowego wypłaca go ZUS albo płatnik zgłaszający powyżej 20 ubezpieczonych [2]. Limity dni i wysokość opisaliśmy w tekście o L4 na dziecko.

Dni 1–33 i zasiłek od 34. dnia: kto płaci w firmie do 20 i powyżej 20 osób?

Gdy niezdolność do pracy trwa łącznie dłużej niż 33 dni w roku kalendarzowym, pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy [1]. Zasiłek jest finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) [6]. Kto go wypłaca, zależy od liczby ubezpieczonych, których płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego [2].

Podstawa: art. 92 Kodeksu pracy, art. 2, 4 i 61 ustawy zasiłkowej, art. 8 i 10 ustawy wypadkowej, strony ZUS; stan na 8.10.2026.

Za okres po ustaniu ubezpieczenia zasiłek wypłaca ZUS, także byłym pracownikom firm zgłaszających powyżej 20 ubezpieczonych [2]. Szczegóły podajemy w tekście o zwolnieniu lekarskim po ustaniu zatrudnienia, a sytuację choroby w czasie wypowiedzenia w tekście o zwolnieniu w okresie wypowiedzenia.

Terminy wypłaty zasiłku, dokumenty przekazywane do ZUS i odsetki od ZUS opisaliśmy w tekście kiedy ZUS wypłaca L4.

Kogo wlicza się do 20 osób w firmie?

Ustawa mówi o płatnikach składek, „którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych” [2]. Liczy się więc liczba osób zgłoszonych do tego ubezpieczenia, nie liczba etatów [7]. Według ZUS do tej liczby wlicza się:

• pracowników, w tym również uczniów [7];
• osoby wykonujące pracę nakładczą, jeśli podlegają ubezpieczeniu chorobowemu [7];
• osoby z umową zlecenia, umową agencyjną albo inną umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, oraz osoby z nimi współpracujące, jeśli podlegają ubezpieczeniu chorobowemu [7];
• osoby prowadzące działalność pozarolniczą i osoby z nimi współpracujące, jeśli podlegają ubezpieczeniu chorobowemu [7].

Do liczby nie wlicza się osób przebywających na urlopach wychowawczych i bezpłatnych ani duchownych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu [7].

Liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego [2]. Wyjątek dotyczy płatnika, który w tym dniu nie zgłaszał nikogo do ubezpieczenia chorobowego: miarą jest dla niego stan z miesiąca, w którym po raz pierwszy kogoś zgłosił [2]. ZUS dodaje, że liczbę ustala się „na rok kalendarzowy” [7]. Stan z 30 listopada 2026 r. dotyczy więc wypłat zasiłków w 2027 r. [7].

Wypłatę zasiłku podjętą przed 31 grudnia ZUS kontynuuje, nawet jeżeli od 1 stycznia zasiłki ma wypłacać płatnik składek [2].

Czy pracodawca dostaje pieniądze za L4 pracownika?

Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia [2]. ZUS opisuje je jako świadczenie z art. 92 Kodeksu pracy, wypłacane przez pracodawcę z jego środków [6]. Ani ustawa zasiłkowa, ani przywołana strona ZUS nie przewidują zwrotu tego wynagrodzenia pracodawcy [2] [6].

Zasiłek od 34. (15.) dnia ma inne źródło. Pracodawca zgłaszający powyżej 20 ubezpieczonych wypłaca go swoim ubezpieczonym w czasie trwania ubezpieczenia [7], a zasiłek jest finansowany ze środków FUS [6].

Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia chorobowego?

Kodeks pracy zobowiązuje pracodawcę do terminowej i prawidłowej wypłaty wynagrodzenia [1]. Strony ZUS o przejęciu wypłaty mówią o zasiłkach, nie o wynagrodzeniu chorobowym [7] [8].

Drogi opisane przez PIP i w przepisach:

1. Skarga do PIP. Skargę kieruje się do okręgowego inspektoratu pracy lub jego oddziału, właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy [9]. Dane skarżącego nie są ujawniane w trakcie kontroli, chyba że wyrazi on na to pisemną zgodę [9].
2. Nakaz inspektora. W razie stwierdzenia naruszenia organy PIP mogą nakazać pracodawcy wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi [5]. Taki nakaz podlega natychmiastowemu wykonaniu [5].
3. Grzywna dla pracodawcy. Kto wbrew obowiązkowi nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi, podlega grzywnie od 2000 zł do 60 000 zł [1].
4. Pozew do sądu pracy. PIP wskazuje pozew o zapłatę wynagrodzenia wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia [9]. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne [1].
5. Fundusz przy niewypłacalności pracodawcy. W razie niewypłacalności pracodawcy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) zaspokaja m.in. wynagrodzenie za czas choroby z art. 92 Kodeksu pracy [4]. Niewypłacalność zachodzi, gdy sąd upadłościowy lub restrukturyzacyjny wyda postanowienie, np. o ogłoszeniu upadłości pracodawcy [4].

Fundusz pokrywa okres nie dłuższy niż 3 miesiące przed niewypłacalnością albo 3 miesiące przed ustaniem stosunku pracy, jeżeli ustał on w ciągu 12 miesięcy przed niewypłacalnością [4]. Gdy sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości z przyczyn z art. 3 ust. 1 pkt 3 i 4 tej ustawy, Fundusz pokrywa też do 4 miesięcy po niewypłacalności [4].

Co zrobić, gdy firma powyżej 20 osób nie wypłaca zasiłku?

Ubezpieczeni, którym płatnik nie wypłaca należnych zasiłków, mogą wystąpić do ZUS o przejęcie wypłaty świadczeń [7]. ZUS zwraca się wtedy do płatnika o zaświadczenie płatnika składek ZUS Z-3 [7]. W komunikacie z 12 września 2025 r. ZUS pisze, że może „przejąć wypłatę świadczeń”, ale potrzebuje wniosku płatnika lub ubezpieczonego [8].

Jako uzasadnienie przejęcia ZUS wymienia trudną sytuację finansową płatnika, przedłużające się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne oraz inne przyczyny niezależne od płatnika [8]. Po przejęciu ubezpieczeni dostają decyzję ustalającą prawo do zasiłków z informacją, że odsetek za opóźnienie mogą dochodzić od płatnika [8]. Odsetki od zasiłku wypłaconego po terminie przewidują art. 64 ust. 2 ustawy zasiłkowej i art. 85 ust. 2a ustawy systemowej [2] [3].

Ubezpieczony, który uważa, że jego uprawnienia do zasiłku zostały naruszone, może wystąpić do ZUS z wnioskiem o ich ustalenie [2]. Co dzieje się dalej, gdy ZUS wyda decyzję albo jej nie wyda, opisaliśmy w części o tym, co zrobić, gdy ZUS nie wypłacił zasiłku w terminie.

Czy od 2026 roku ZUS płaci za L4 od pierwszego dnia?

Co do zasady nie. Na 8 października 2026 r. art. 92 Kodeksu pracy i art. 61 ustawy zasiłkowej obowiązują w brzmieniu tekstów jednolitych z 2026 r., niezmienionym przez późniejsze akty [1] [2]. Przy chorobie pracownik dostaje od pracodawcy wynagrodzenie chorobowe, a od 34. (15.) dnia zasiłek chorobowy [1].

Od pierwszego dnia niezdolności zasiłek przysługuje osobom ubezpieczonym z innego tytułu niż praca, praca nakładcza i służba zastępcza, po spełnieniu ustawowych warunków [6]. Od pierwszego dnia przysługuje też zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego przy wypadku przy pracy i chorobie zawodowej [11].

Sejm nie uchwalił dotąd poselskiego projektu zmiany Kodeksu pracy i ustawy zasiłkowej (druk nr 2416), dotyczącego pracownic w ciąży [10]. Projekt wyłącza wynagrodzenie chorobowe wobec pracownicy niezdolnej do pracy wskutek choroby w okresie ciąży, której przysługuje zasiłek chorobowy [10]. Po pierwszym czytaniu 9 czerwca 2026 r. trafił do komisji [10].

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek w małej firmie — pytania i odpowiedzi

Kto płaci za L4 w firmie poniżej 20 pracowników?

Pracownikowi za pierwsze 33 dni choroby w roku (14 dni po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 lat) płaci pracodawca jako wynagrodzenie chorobowe [1]. Od 34. (15.) dnia zasiłek wypłaca ZUS, jeśli płatnik zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych [2]. Zleceniobiorcy z ubezpieczeniem chorobowym zasiłek od pierwszego dnia, po spełnieniu ustawowych warunków, wypłaca w takiej firmie ZUS [2] [6].

Kto płaci za zwolnienie lekarskie w firmie powyżej 20 osób?

Pracownikowi za pierwsze 33 dni choroby w roku (14 dni po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 lat) płaci pracodawca [1]. Zasiłek od 34. (15.) dnia także wypłaca pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, dopóki trwa ubezpieczenie; po jego ustaniu wypłaca ZUS [2].

Kto wypłaca zasiłek, gdy firma zgłasza dokładnie 20 ubezpieczonych?

ZUS. Ustawa powierza ZUS wypłatę zasiłków u płatników zgłaszających do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych, a pracodawcy dopiero powyżej tej liczby [2]. Wynagrodzenie chorobowe pracownika za pierwsze dni choroby płaci także wtedy pracodawca [1].

Kiedy pracodawca nie płaci za zwolnienie lekarskie?

Wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje, gdy pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego [1], np. przed upływem okresu wyczekiwania [2]. Przy wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej przysługuje zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego [11], a przy opiece nad dzieckiem może przysługiwać zasiłek opiekuńczy [2]. Te zasiłki wypłaca ZUS, a u płatnika zgłaszającego powyżej 20 ubezpieczonych pracodawca jako płatnik zasiłków [2] [11].

Czy ZUS płaci za L4 od 1 dnia 2026?

Co do zasady nie. Na 8 października 2026 r. przy chorobie pracownika pierwsze 33 dni w roku (14 dni po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50 lat) płaci pracodawca [1]. Wyjątkiem jest m.in. wypadek przy pracy i choroba zawodowa: zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje od pierwszego dnia [11]. Wypłaca go ZUS albo płatnik zgłaszający powyżej 20 ubezpieczonych, w czasie trwania ubezpieczenia [2] [11].